GUILLAUME BIJL (1946-2025)

Sinds eind jaren 70 creëerde Guillaume Bijl grootschalige installaties die de werkelijkheid voorstellen aan de hand van gevonden voorwerpen. Met zijn visueel realisme speelde hij een pioniersrol in de heropleving van het ready-made-principe begin jaren tachtig. Bijl toont het publiek verschillende aspecten van onze westerse ‘beschaving’ en consumptiemaatschappij. Met behulp van doorgedreven stereotypen bouwt hij een soort ‘archeologie van onze tijd’ – op tragikomische en vervreemdende wijze.

Na een zoektocht naar een vorm van expressie die betrokkenheid van het publiek mogelijk zou maken, begon de jonge autodidact in de jaren zeventig met het maken van projecten op papier. De belangrijkste hiervan zijn verschillende ‘Project Pleasures’ en negen ‘Treatments’. Deze laatstgenoemde reeks belicht maatschappelijke conventies en fenomenen zoals de kerk, het leger, het onderwijssysteem, de vakantie-industrie, seks, de zakenwereld of het dagelijkse bestaan van arbeiders. In deze voorstellingen op papier tekent Bijl een parcours uit, vergezeld van een stappenplan, dat de bezoeker van ruimte tot ruimte gidst langs het levenspad van bijvoorbeeld een soldaat. Deze projecten vormen de inhoudelijke en ruimtelijke basis voor zijn latere oeuvre.

In 1979 realiseert Guillaume Bijl zijn eerste installatie Autorijschool Z in Ruimte Z, een alternatieve kunstruimte in Antwerpen. De kunstenaar toont wat eigenlijk niet had mogen gebeuren: de galerie wordt omgevormd tot een alledaagse commerciële instelling – een rijschool. In deze levensechte setting voorziet de kunstenaar stoelen en banken voor de studenten, een schoolbord, didactische panelen met verkeersborden, een motormodel... In Autorijschool Z zijn reeds drie elementen te herkennen die typerend zouden blijven voor zijn hele oeuvre: ten eerste is er het spel tussen fictie en realiteit, dat leidt tot een gevoel van vervreemding of verwarring bij de toeschouwer. Ten tweede levert Bijl kritiek op een hedendaags maatschappelijk fenomeen. En tot slot zorgt het feit dat de installatie zich in een kunstcontext bevindt ervoor dat elk object wordt omgevormd tot een sculptuur, een visueel beeld.

Deze rijschool was de eerste in de reeks Transformatie-Installaties, die zou uitgroeien tot een visueel epos van maatschappelijke verschijnselen. In tal van musea en galerieën realiseert Bijl installaties zoals Atoomschuilkelder (Luik, 1985), Schietoefenbaan (Eindhoven, 1985), Caravan Show (Grenoble, 1989), Neuer Supermarkt (Basel, 1990; Frankfurt, 2002; Liverpool, 2002), Luchthaven Basel (1986), Futonwinkel (New York, 1989), Extra Hair Shop (Brussel, 2012), Hundesalon Bobby (Zürich, 2016), enzovoort. Soms worden de installaties tijdens de vernissage of finissage geactiveerd als Tableau Vivant. Zo konden bezoekers bijvoorbeeld in de supermarkt winkelen of in het casino gokken.

 

Naast deze Transformatie-Installaties onderscheidt men vijf andere types werken in het oeuvre van Bijl. 

In zijn Situatie-Installaties creëert hij een ‘fictie in de realiteit’, meestal in de openbare ruimte. Zo bevestigt de kunstenaar in 1995 tijdens Documenta 9 in Kassel opgezette vogels op daken en lantaarns of plaatst de kunstenaar in 1989 het bord “Verboden te kamperen” naast tenten in een park.

Zijn Compositions Trouvées zijn stillevens, fragmenten uit de werkelijkheid: objecten die lijken weggehaald uit een antiquariaat of een winkel of ‘lost corners’ - vergeten voorwerpen in verloren hoeken. 

De Sorry-werken kunnen verschillende vormen aannemen. Het zijn composities of installaties met een absurd element, waardoor ze uit de werkelijkheid vallen en het surrealistische benaderen. Een ondertussen iconisch voorbeeld is een vogelnestje uit het jaar 1987 waarin zich één rode en twee witte biljartballen bevinden – een bizar stilleven. 

Met het thema Cultural Tourism creëert Bijl installaties die inzoomen op banale musea en massatoerisme, zoals bijvoorbeeld Romeinse straat (Antwerpen, 1994) of de installatie Lederhosen Museum (Graz, 1998). 

De Realistische Taferelen vormen het laatste hoofdstuk in Bijl’s oeuvre. Het zijn humoristische, beschilderde bronzen in de publieke ruimte, die steeds een theatrale momentopname uit de realiteit afbeelden: een jonge vrouw steekt haar hoofd door een doek dat de Mona Lisa afbeeldt (PXL Hasselt, 2017) of een tovenaar houdt zijn assistente zwevend in de lucht (Europaplein Amsterdam, 2014).

---

* Some biographies of Guillaume Bijl state that he worked as a set designer before embarking on his artistic career. However, this information is incorrect. Bijl never worked as a set designer. He did, however, undertake a short course in drama at the RITCS in Brussels (1969–1970). For an early biography of the artist: Bijl, Guillaume. Guillaume Bijl. 1980. Turnhout, De Warande Cultural Centre, p. 1.